«زیره به کرمان بردن»؛ از ضرب‌المثل تا فاجعه‌ی اقتصادی

طلسمی که شکست
به گزارش پیام میهن خبر؛ کرمان، پهناورترین استان ایران، سال‌هاست که با خشکسالی و برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی دست‌وپنج‌نرم می‌کند؛ اما بحران اصلی نه در آسمان، که در اتاق‌های تصمیم‌گیری است. زیره کرمان که شهره‌ی جهانی دارد و میراث کوهستان‌های ماست، امروز زیر تیغ بی‌توجهی‌ها، به گونه‌ای در معرض انقراض تبدیل شده که حتی فعالان این حوزه هم امیدی به احیای خودبه‌خودی آن ندارند.
از رقابت استانی تا هجوم‌ واردات
درحالی‌که کرمانی‌ها به بهانه‌ی «کشت دیم» و «کمبود بارندگی» دست روی دست گذاشته‌اند، کشاورزان سایر استان‌ها از جمله گلستان، با سرمایه‌گذاری هوشمندانه، گوی رقابت را از ما ربوده‌اند. همزمان، هجوم بی‌رویه‌ی زیره‌های افغانی به بازار کرمان، تیر خلاصی بر پیکره‌ی برند اصیل ماست. وقتی محصولی خارجی با نام «زیره کرمان» فروخته می‌شود، یعنی ما «اعتبار» خود را ارزان فروخته‌ایم علی رفیعی، فعال تجارت زیره، با هشداری صریح می‌گوید: «پیش‌بینی‌ها به حقیقت پیوست؛ خشکسالی تیشه به ریشه زد. ما سالانه تنها ۲۰ تن زیره تولید می‌کنیم که حتی تجاری نیست. افغانستان در مقابل، ۳۰ هزار تن صادرات دارد. این فاجعه است که ما با این ظرفیت عظیم، از بازارهای بین‌المللی حذف شده‌ایم.»
بحران مدیریت در مراتع
اما مشکل فقط خشکسالی نیست؛ علیرضا ابوالحسنی، مدیرکل منابع طبیعی شمال استان کرمان، اعتراف می‌کند که این گیاه اکنون در لیست «گونه‌های در معرض انقراض» است. او می‌گوید: «۱۴۰۰ گونه گیاهی در مراتع داریم که ۴۰۰ مورد آن دارویی است، اما برداشت‌های بی‌رویه و نبود آموزش، این سرمایه را در راین، گلباف و شهداد به تاراج برده است.»
این یعنی ما نه تنها در «تولید»، بلکه در «حفاظت» هم شکست خورده‌ایم.
زیرساختی که نداریم؛ بسته‌بندی و فرآوری
بزرگترین درد کرمان، «خام‌فروشی» است. ما طلای سیاه را به صورت فله‌ای و بدون هیچ ارزش افزوده‌ای از دست می‌دهیم. در حالی که دنیا زیره را به اسانس، داروهای گیاهی و عصاره‌های گران‌قیمت تبدیل می‌کند، ما هنوز درگیر فروش کیلویی آن هستیم؛ همان سرنوشتی که سال‌هاست بر سر‌ پسته، خرما و گردوی ما آمده است.
راهکار: تغییر ریل از شعار به عمل
اگر می‌خواهیم عنوانِ «پایتخت زیره جهان» به یک واقعیت اقتصادی تبدیل شود، نه یک شعار کاغذی، باید سه اقدام عاجل صورت گیرد:
۱. تغییرِ الگوی کشت: مهاجرت از محصولات آب‌بر به سمت‌گیاهان دارویی کم‌آب‌خواه.
۲. صنعتی‌سازی: ایجادِ صنایع تبدیلی و تکمیلی در خود استان برای حفظ ارزش افزوده.
۳. صیانت از برند: نظارت شدید بر بازار برای جلوگیری از فروش زیره‌های بی‌کیفیت خارجی به نام کرمان.
کرمان تشنه، دیگر توان از دست دادن ثروت‌هایش را ندارد. «زیره» آخرین سنگر اقتصادی بسیاری از روستاییان و عشایر ماست؛ اگر برای آن «عزم جدی» نباشد، در آینده‌ای نزدیک، ضرب‌المثل ما تغییر خواهد کرد: «زیره به کرمان می‌آورند، چون کرمان دیگر زیره‌ای ندارد.»