زایش دوباره صنعت در پایتخت معادن ایران/از کشف گنجینه‌های تازه میدوک تا تجلیل از سکاندار توسعه مس شهربابک

به گزارش پیام میهن خبر؛ وقتی تریبون‌های همایش «روز صنعت و معدن» در کرمان به صدا درآمد، گویی فصلی تازه در کتاب توسعه این دیار ورق خورد؛ فصلی که در آن، معدن دیگر تنها گودالی برای استخراج و انتقال مواد خام نیست، بلکه قرار است به مدرسه‌ای برای تربیت نیروی متخصص، آزمایشگاهی برای تولید فناوری و موتور محرکی برای توسعه پایدار تبدیل شود.
اعلام سرمایه‌گذاری ۷۲ هزار میلیارد تومانی در طرح‌های توسعه‌ای استان، یکی از مهم‌ترین محورهای این همایش بود؛ رقمی که اگر از مرحله اعلام و وعده عبور کند و به پروژه‌های واقعی، اشتغال پایدار و تکمیل زنجیره ارزش منجر شود، می‌تواند سیمای اقتصادی کرمان را دگرگون کند.
اما در کنار این رقم بزرگ، دو جریان موازی توسعه بیش از همه خودنمایی می‌کرد؛ یکی در ژرفای معادن میدوک و دیگری در اتاق‌های فکر مدیریتی مجتمع مس شهربابک؛ یکی با کشف ذخایر تازه و رکوردهای اکتشافی، و دیگری با مدیریت پروژه‌های توسعه‌ای و ارتقای بهره‌وری.
از ژرفای زمین تا قله‌های رکوردشکنی
در حاشیه این همایش، گزارش‌های فنی از معدن میدوک، تصویری از یک تحول مهندسی را ترسیم کرد؛ تحولی که می‌توان آن را «کشف دوباره ثروت» نامید.
مجتبی دهقان، مدیر امور معدن میدوک، با اشاره به جایگاه این معدن در صنعت مس کشور گفت: میدوک از نظر میزان استخراج، پس از سرچشمه، دومین معدن کشور به شمار می‌رود و روزانه حدود ۳۲۰ هزار تن استخراج دارد؛ عددی که میدوک را در ردیف بزرگ‌ترین معادن ایران از نظر تولید روزانه قرار می‌دهد.
وی قرار گرفتن معدن میدوک در زون زمین‌شناسی ارومیه ـ دختر، این معدن را به یکی از ظرفیت‌های مهم مس کشور تبدیل کرده است. مطالعات و حفاری‌های اکتشافی اخیر نیز نشان داده که ماده معدنی تا عمق دو کیلومتری سطح زمین شناسایی و به قطعیت رسیده است؛ موضوعی که افق تازه‌ای پیش روی برنامه‌های استخراج و توسعه معدن گشوده است.
اما مهم‌ترین بخش سخنان مدیر امور معدن میدوک، خبر افزایش بیش از ۵۰ درصدی ذخیره قابل استخراج روباز در سه سال گذشته بود. این رشد، حاصل ادامه عملیات اکتشافی، مدل‌سازی، تخمین ذخیره و به‌روزرسانی طرح استخراج معدن عنوان شد.
این افزایش ذخیره، تنها یک عدد فنی نیست؛ بلکه می‌تواند بر برنامه‌ریزی بلندمدت تولید، آینده طرح‌های توسعه مجتمع مس شهربابک و اقتصاد منطقه اثر بگذارد. هرچه شناخت از ذخایر دقیق‌تر باشد، تصمیم‌گیری درباره میزان استخراج، نحوه مصرف منابع، سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها نیز هدفمندتر خواهد شد.
مهندسی استخراج در میدان تحریم
میدوک در سال‌های اخیر تلاش کرده است از روش‌های نوین مدیریت معدن برای کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری استفاده کند. دهقان با اشاره به محدودیت‌های ایجادشده در تأمین مواد ناریه، از بهینه‌سازی عملیات انفجار و کاهش بیش از ۵۰ درصدی خرج ویژه انفجار خبر داد؛ اقدامی که هم هزینه‌های معدن را کاهش داده و هم به استمرار تولید کمک کرده است.
در کنار کاهش هزینه‌ها، موضوع صیانت از ذخایر نیز در برنامه‌ریزی معدن مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، مواد معدنی حتی در دامنه‌های عیاری پایین‌تر نیز تفکیک و دسته‌بندی می‌شوند تا بخشی از این ذخایر برای سال‌های آینده حفظ شود.
کاهش عیار حد معدن در برنامه‌ریزی تولید، به این معناست که نگاه مجموعه تنها معطوف به استخراج سریع و کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه تلاش می‌شود ماده معدنی با دقت بیشتری مدیریت شود و ذخایر قابل استفاده برای نسل‌های آینده از بین نرود.
بهینه‌سازی سیستم زهکشی، آب‌پاشی معدن، کنترل گردوغبار، استفاده از پتاس برای کاهش گردوغبار و کاهش مصرف آب، از دیگر اقداماتی بود که در گزارش مدیر امور معدن میدوک به آن اشاره شد.
همچنین ثبت رکورد عمیق‌ترین حفاری اکتشافی کشور در عمق بیش از ۲۲۰۰ متر، یکی از دستاوردهای مهم این معدن عنوان شد؛ رکوردی که نشان می‌دهد توسعه معدنی کرمان تنها در سطح زمین اتفاق نمی‌افتد و بخش مهمی از ظرفیت واقعی این استان در اعماق آن نهفته است.
سکانداری توسعه؛ وقتی مدیریت دیده می‌شود
در نقطه مقابل این افتخارآفرینی فنی، در تالار همایش، تقدیر از مدیریت اجرایی یکی از قطب‌های صنعت مس کشور به نمایش درآمد.
حسین محمودی میمند، مدیرعامل مجتمع مس شهربابک، به دلیل مدیریت موفق در اجرای پروژه‌های توسعه‌ای، ارتقای بهره‌وری و نقش‌آفرینی در تقویت جایگاه صنعت مس استان کرمان، نشان افتخار و لوح تقدیر دریافت کرد.
این تقدیر، تنها بزرگداشت یک مدیر نبود؛ بلکه تأکیدی بر اهمیت مدیریت توسعه‌محور در صنعت معدن بود. در شرایطی که صنایع بزرگ با محدودیت‌های انرژی، چالش‌های تأمین مواد اولیه، فشارهای مالی و دشواری‌های ناشی از تحریم روبه‌رو هستند، پیشبرد پروژه‌های توسعه‌ای نیازمند تصمیم‌گیری دقیق، هماهنگی میان بخش‌های مختلف و مدیریت منابع است.
مجتمع مس شهربابک نیز به عنوان یکی از مجموعه‌های مهم معدنی و صنعتی استان، در مسیر توسعه ظرفیت‌های تولید، افزایش بهره‌وری و تقویت جایگاه صنعت مس کرمان نقش دارد. تجلیل از مدیرعامل این مجتمع، در واقع تجلیل از مجموعه‌ای از تلاش‌های مدیریتی و فنی است که هدف آن، تبدیل ظرفیت‌های معدنی به تولید، اشتغال و ارزش‌افزوده بیشتر است.
در سال‌هایی که صنعت مس با چالش‌های گوناگون دست‌به‌گریبان است، نقش مدیران در حفظ چرخ تولید و هم‌زمان پیشبرد طرح‌های توسعه‌ای اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. توسعه بدون مدیریت کارآمد، به پروژه‌های نیمه‌تمام و سرمایه‌های راکد منجر می‌شود و مدیریت بدون برنامه توسعه نیز نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای اقتصادی منطقه باشد.
از این منظر، تقدیر از محمودی میمند را می‌توان نشانه‌ای از توجه به مدیرانی دانست که تلاش می‌کنند میان تولید جاری، اجرای پروژه‌های توسعه‌ای و ارتقای بهره‌وری تعادل ایجاد کنند.
سرمایه‌گذاری ۷۲ هزار میلیاردی؛ آزمون بزرگ توسعه
محمد مسعود سمیعی‌نژاد، رئیس هیات عامل ایمیدرو و معاون وزیر صمت، در این همایش از بهره‌برداری طرح‌های توسعه‌ای با اعتبار ۷۲ هزار میلیارد تومان در استان کرمان خبر داد.
او با اشاره به رشد زنجیره فولاد و عبور تولید از رکورد ۵۶ میلیون تن، فعالان صنعت و معدن را قهرمانان جبهه اقتصادی دانست؛ مجموعه‌هایی که در سال‌های تحریم و محدودیت، با تکیه بر دانش بومی و توان مهندسان و صنعتگران، مسیر تولید را ادامه داده‌اند.
اما اهمیت سخنان سمیعی‌نژاد فقط به اعلام رقم سرمایه‌گذاری محدود نبود. او از برنامه‌هایی سخن گفت که در صورت اجرا، می‌تواند رابطه میان صنعت، آموزش و اشتغال را در استان تغییر دهد.
یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها، راه‌اندازی هنرستان‌های تخصصی در مجاورت معادن بزرگ است. این طرح با هدف مهارت‌آموزی زودهنگام دانش‌آموزان و آماده‌سازی آنان برای ورود به بازار کار طراحی شده است.
قرار است دانش‌آموزان در این هنرستان‌ها، آموزش‌های تخصصی و متناسب با نیاز معادن را دریافت کنند و پس از پایان تحصیل، امکان اشتغال مستقیم آنان در شرکت‌های بهره‌بردار فراهم شود. اگر این طرح با برنامه‌ریزی دقیق، نظارت مستمر و نیازسنجی واقعی اجرا شود، می‌تواند بخشی از فاصله میان نظام آموزشی و بازار کار را کاهش دهد.
کرمان سال‌هاست با وجود برخورداری از معادن بزرگ، با چالش اشتغال جوانان تحصیل‌کرده و کمبود نیروی ماهر در برخی رشته‌های تخصصی مواجه است. هنرستان‌های جوار معدن می‌توانند این معادله را تغییر دهند؛ به شرط آنکه به کلاس‌های آموزشی تشریفاتی محدود نشوند و واقعاً به تجهیزات، استادکاران متخصص و مسیر روشن اشتغال مجهز باشند.
خروج مراکز تحقیقاتی از بروکراسی
رئیس هیات عامل ایمیدرو همچنین از آمادگی این سازمان برای واگذاری مدیریت مراکز تحقیقاتی معدنی به بخش خصوصی خبر داد.
این پیشنهاد، در ظاهر یک تصمیم مدیریتی است، اما در واقع می‌تواند مسیر ارتباط میان پژوهش و تولید را تغییر دهد. مراکز تحقیقاتی زمانی اثرگذار خواهند بود که مسئله واقعی صنعت را بشناسند و برای آن راه‌حل عملی ارائه کنند؛ از کاهش مصرف آب و انرژی گرفته تا بهبود فرآیند استخراج، افزایش بازیابی مواد معدنی و طراحی تجهیزات بومی.
واگذاری مدیریت این مراکز به بخش خصوصی، در صورت تأمین منابع مالی و وجود سازوکار نظارتی، می‌تواند از طولانی‌شدن فرآیندهای اداری جلوگیری کند و ارتباط میان پژوهشگران، شرکت‌های معدنی و بازار را افزایش دهد.
سمیعی‌نژاد همچنین از تخصیص بودجه ویژه برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه هوشمندسازی معادن و تجاری‌سازی ایده‌های صنعتی خبر داد؛ موضوعی که با توجه به چالش‌های آب، انرژی، ایمنی و بهره‌وری، برای آینده معادن کرمان اهمیت ویژه دارد.
طالبی: توسعه کرمان از مسیر صنعت و معدن می‌گذرد
محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، صنعت و معدن را موتور محرک اصلی توسعه استان معرفی کرد و خواستار تغییر رویکرد از تولید خام به سمت تکمیل زنجیره ارزش شد.
وی با اشاره به محدودیت‌های بخش کشاورزی، توسعه آینده استان را در گرو تحول در صنعت و معدن دانست و بر ضرورت حرکت به سمت فناوری‌های نوین تأکید کرد.
به گفته طالبی، هوشمندسازی معادن تنها به افزایش بهره‌وری محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند زمینه‌ساز رشد اقتصاد دانش‌بنیان نیز باشد. استفاده از سامانه‌های هوشمند برای اکتشاف، استخراج، کنترل ایمنی، مدیریت مصرف آب و انرژی و تحلیل داده‌های تولید، مسیر آینده معدن‌کاری در جهان است و کرمان نیز نمی‌تواند از این مسیر عقب بماند.
استاندار کرمان همچنین از عقب‌ماندگی برخی صنایع بزرگ در استفاده از انرژی‌های نو انتقاد کرد و خواستار سرمایه‌گذاری گسترده صنایع در نیروگاه‌های خورشیدی شد. ناترازی انرژی، یکی از جدی‌ترین تهدیدهای پیش روی صنعت استان است و استمرار قطعی برق می‌تواند تولید، اشتغال و سرمایه‌گذاری را تحت تأثیر قرار دهد.
طالبی تأکید کرد صنایع بزرگ باید بخشی از نیاز انرژی خود را از طریق منابع تجدیدپذیر تأمین کنند و برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر بحران برق، به سمت سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی حرکت کنند.
او همچنین بر استفاده از فناوری‌های نوین برای کاهش مصرف آب در صنایع و پیگیری پروژه‌های انتقال آب تأکید کرد؛ موضوعی که برای استانی مانند کرمان، با محدودیت‌های جدی منابع آبی، یک مسئله حیاتی است.
مسئولیت اجتماعی؛ از هزینه به سرمایه‌گذاری
استاندار کرمان در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه به مسئولیت اجتماعی صنایع را نیز نیازمند تغییر دانست و آن را از یک هزینه جاری به نوعی سرمایه‌گذاری اجتماعی تعبیر کرد.
مشارکت صنایع در مدرسه‌سازی، تجهیز مراکز درمانی، توسعه زیرساخت‌های محلی و حمایت از مناطق پیرامونی معادن، زمانی اثرگذار است که بر اساس نیاز واقعی مردم و با برنامه بلندمدت انجام شود.
مسئولیت اجتماعی نباید تنها به ساخت یک پروژه محدود شود؛ بلکه باید به ارتقای کیفیت زندگی، افزایش سرمایه اجتماعی و ایجاد فرصت‌های پایدار برای مردم مناطق معدنی منجر شود. تأکید طالبی بر اشتغال جوانان تحصیل‌کرده نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ زیرا مردم مناطق معدنی انتظار دارند سهم آنان از ثروت زیرزمینی، تنها در قالب آمار تولید باقی نماند.
معدن نباید فقط تأمین‌کننده مواد اولیه باشد
سید مهدی طبیب‌زاده، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان کرمان، در این همایش با طرح یک پرسش اساسی، نگاه‌ها را به آینده معدن معطوف کرد: این حجم از ثروت معدنی تاکنون تا چه اندازه به توسعه پایدار، شکل‌گیری بنگاه‌های کوچک و متوسط و رونق بازارهای محلی کمک کرده است؟
او تأکید کرد معدن نباید تنها برای تأمین موقت مواد اولیه مورد استفاده قرار گیرد؛ بلکه باید به پایه‌ای برای تولید فناوری، دانش فنی، ساخت تجهیزات و توسعه صنایع کوچک و متوسط تبدیل شود.
طبیب‌زاده با اشاره به تجربه شرکت اوتوتک فنلاند، توضیح داد که شرکت‌های معدنی موفق جهان، درآمد خود را تنها از استخراج به دست نمی‌آورند؛ بلکه بخش مهمی از درآمد آنان از صادرات فناوری، تجهیزات و دانش فنی تأمین می‌شود.
از نگاه رئیس اتاق کرمان، استان باید از تناژمحوری فاصله بگیرد. افزایش استخراج زمانی ارزشمند است که نتیجه آن به توسعه صنایع پایین‌دستی، افزایش اشتغال، رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و ایجاد درآمد پایدار برای استان منجر شود.
او پیشنهاد ایجاد مرکز فناوری معدن در کرمان را مطرح کرد؛ مرکزی که بتواند در حوزه‌های مس، فولاد، زغال‌سنگ و دیگر مواد معدنی، برنامه جامع تدوین کند و با همراهی بنگاه‌های بزرگ، مسیر رشد شرکت‌های کوچک و متوسط را هموار سازد.
کرمان، بهشت معادن ایران
مهدی حسینی‌نژاد، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان کرمان، با اشاره به ظرفیت‌های معدنی و صنعتی استان گفت کرمان با ۵۷۱ محدوده دارای پروانه بهره‌برداری و استخراج سالانه ۱۴۸ میلیون تن ماده معدنی، یکی از مهم‌ترین قطب‌های معدنی کشور است.
او همچنین اعلام کرد سهم استان کرمان از ارزش‌افزوده بخش صنعت و معدن کشور از ۳۷/۷ درصد در ابتدای برنامه ششم توسعه، اکنون به بیش از ۵۶ درصد رسیده است.
فعالیت حدود ۱۸۰۰ واحد صنعتی و ۱۲۸ هزار واحد صنفی، ظرفیت گسترده‌ای برای توسعه اقتصادی استان ایجاد کرده است. با این حال، مسئله اصلی همچنان چگونگی تبدیل این ظرفیت‌ها به ارزش‌افزوده پایدار و اشتغال گسترده است.
حسینی‌نژاد از صدور بیش از ۳۳۰۰ مجوز صنعتی جدید خبر داد و بر هدایت ظرفیت‌های استان به سمت توسعه صنایع کوچک و متوسط تأکید کرد؛ صنایعی که می‌توانند در کنار معادن بزرگ شکل بگیرند و بخشی از زنجیره تأمین و تولید را در داخل استان فعال کنند.
حمایت قضایی از تولید و اشتغال
حجت‌الاسلام ابراهیم حمیدی، رئیس‌کل دادگستری استان کرمان، حمایت از تولید و اشتغال را گفتمانی نهادینه‌شده در قوه قضائیه دانست و فعالان اقتصادی را سربازان خط مقدم جنگ اقتصادی خواند.
او با اشاره به رویکرد حمایتی دستگاه قضا گفت تلاش‌های سال‌های اخیر موجب شده حمایت از تولید و رفع موانع سرمایه‌گذاری در آرا و تصمیمات قضایی نمود عملی پیدا کند.
حمیدی همچنین بر ادامه حمایت دستگاه قضایی از صنعتگران و معدن‌کاران در چارچوب قانون تأکید کرد. این موضوع در شرایطی اهمیت دارد که توقف یک واحد تولیدی، تنها به تعطیلی یک کارخانه محدود نمی‌شود؛ بلکه اشتغال ده‌ها یا صدها خانواده، فعالیت پیمانکاران و زنجیره‌ای از کسب‌وکارهای وابسته را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در همین راستا، سید عبدالوهاب سهل‌آبادی، رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، خواستار حمایت عملی از تولیدکنندگان در برابر ناترازی انرژی و محدودیت‌های بانکی شد.
او تأکید کرد جامعه تولید در شرایط کنونی به همراهی واقعی نیاز دارد و تعطیلی‌های ناشی از قطعی انرژی یا قفل‌شدن تسهیلات بانکی، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد می‌کند.
سهل‌آبادی همچنین گفت رسیدگی به تخلفات باید در چارچوب قانون انجام شود، اما نباید خطای فردی موجب تعطیلی خطوط تولید و از بین رفتن اشتغال شود. از نگاه او، جامعه صنعتی در بحران‌های مختلف، از دوران کرونا تا تحریم‌ها، در کنار مردم ایستاده و اکنون نیز برای حفظ تولید به پشتیبانی عملی نیاز دارد.
آزمون بزرگ وعده‌ها
در این مراسم از ۶۵ واحد برتر صنعتی، معدنی و صنفی، پیشکسوتان صنعت، کارآفرینان جوان و بانوان کارآفرین استان تجلیل شد؛ اما پیام اصلی همایش فراتر از اهدای لوح و نشان بود.
کرمان امروز در برابر یک فرصت بزرگ قرار دارد: ۷۲ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری، افزایش ذخایر میدوک، توسعه مجتمع مس شهربابک، هنرستان‌های تخصصی، هوشمندسازی معادن، انرژی‌های تجدیدپذیر و ایده ایجاد مرکز فناوری معدن.
این‌ها اگر در کنار هم قرار بگیرند، می‌توانند صنعت کرمان را از استخراج صرف به سمت تولید دانش، فناوری و ارزش‌افزوده هدایت کنند. اما تحقق این هدف، به پیگیری، زمان‌بندی، شفافیت و نظارت نیاز دارد.
افزایش بیش از ۵۰ درصدی ذخایر میدوک، نشان‌دهنده ظرفیت‌های تازه‌ای است که در دل زمین کرمان وجود دارد. تقدیر از حسین محمودی میمند نیز یادآور این واقعیت است که کشف و استخراج منابع، بدون مدیریت کارآمد و توسعه‌محور، به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
«زایش دوباره صنعت» در پایتخت معادن ایران زمانی به حقیقت تبدیل می‌شود که خروجی آن در زندگی مردم دیده شود؛ در اشتغال جوانان، رونق شهرهای معدنی، رشد صنایع کوچک، کاهش مصرف آب و انرژی، توسعه فناوری و افزایش سهم مردم از ثروت‌های زیرزمینی.
کرمان دیگر نباید فقط به داشتن معدن افتخار کند؛ باید به استانی تبدیل شود که از معدن، دانش، فناوری، اشتغال و آینده می‌سازد.